Ashwagandha: opis, KSM-66 i bezpieczeństwo

Ashwagandha (Withania somnifera) to wiecznie zielony, rozgałęziony krzew, który od stuleci stosuje się w ajurwedzie, tradycyjnym systemie medycyny w Indiach. Należy do rodziny psiankowatych, podobnie jak ziemniak i pomidor. Korzeń zawiera witanolidy, grupę laktonów steroidowych, według których zwykle standaryzuje się ekstrakty w suplementach diety.^[1][2][3]

Dla ashwagandhy w Unii Europejskiej nie jest dopuszczone żadne oświadczenie zdrowotne. Oświadczenia dotyczące ashwagandhy przedłożone na podstawie art. 13 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 miały już w 2013 roku status „on hold”, czyli ich ocena nie została zakończona. W wykazie EFSA nadal oczekują na decyzję podmiotów zarządzających ryzykiem.^[4][5]

Korzeń, witanolidy i standaryzacja ekstraktu KSM-66

Za główną część rośliny uważa się korzeń, który jest bogaty w witanolidy; substancje biologicznie czynne zawierają również łodyga i liście. W badaniach z udziałem ludzi zwykle podaje się 300 do 600 mg standaryzowanego ekstraktu z korzenia dziennie, zawierającego około 5 % witanolidów. Ekstrakty komercyjne różnią się metodą ekstrakcji, użytą częścią rośliny i składem.^[1][3]

KSM-66 to nazwa handlowa ekstraktu wodnego wyłącznie z korzenia, standaryzowanego na co najmniej 5 % witanolidów. W przeglądzie systematycznym z 2026 roku stosowało go 16 z 23 badań, przeważnie w dawce 600 mg dziennie.^[3]

Liście zawierają około sześciokrotnie więcej witanonu i ponad dwudziestokrotnie więcej witaferyny A niż korzeń. Witanolidy często podaje się na etykietach jako jedną grupę, dlatego na podstawie informacji na opakowaniu nie można ustalić, czy preparat oznaczony jako korzeniowy zawiera również liście.^[2]

Polskie urzędy uchwałą nr 7/2020, powołując się na ocenę DTU, ograniczyły dzienne spożycie do 3 g sproszkowanego korzenia z najwyżej 10 mg witanolidów. Dawka 600 mg ekstraktu standaryzowanego na co najmniej 5 % witanolidów zawiera co najmniej 30 mg witanolidów (przeliczenie: 600 × 0,05).^[4][3]

Badania dotyczące stresu, snu i hormonów

Przegląd systematyczny z metaanalizą z 2022 roku objął 12 badań randomizowanych z udziałem 1002 uczestników w wieku od 25 do 48 lat. W porównaniu z placebo stwierdzono niższe wartości na skalach lęku i stresu. Pewność dowodów autorzy oceniają w przypadku obu wyników jako niską. Według nich do potwierdzenia potrzebne są dalsze badania dobrej jakości.^[7]

Metaanaliza z 2021 roku dotycząca snu objęła 5 badań randomizowanych z udziałem 400 uczestników. Stwierdzono w niej niewielką, istotną statystycznie różnicę w ogólnej ocenie snu w porównaniu z placebo (standaryzowana różnica średnich −0,59). Różnica była wyraźniejsza w podgrupach dorosłych ze zdiagnozowaną bezsennością, z dawką co najmniej 600 mg dziennie i czasem trwania co najmniej 8 tygodni. Wszystkie 5 badań przeprowadzono w Indiach, a jedno było częściowo finansowane przez producenta.^[1]

Badanie randomizowane z 2019 roku objęło 60 dorosłych z wynikiem w skali odczuwanego stresu (PSS) powyżej 20. Uczestnicy otrzymywali 125 mg lub 300 mg ekstraktu z korzenia albo placebo dwa razy dziennie przez 8 tygodni. Badanie ukończyło 58 osób. W obu grupach otrzymujących ekstrakt obniżył się wynik PSS oraz stężenie kortyzolu w surowicy, a ocena snu była lepsza niż w grupie placebo. Ekstrakt do badania dostarczył producent.^[8]

Inne badanie z 2019 roku obejmowało podawanie 60 dorosłym 240 mg standaryzowanego ekstraktu lub placebo raz dziennie przez 60 dni. Badanie sfinansował producent badanego preparatu. Spadek w skali lęku Hamiltona był w porównaniu z placebo istotny statystycznie, w skali DASS-21 jedynie graniczny. Autorzy wskazują na potrzebę większych i bardziej zróżnicowanych grup badanych. W badaniu z dawką 240 mg dziennie poranny kortyzol i DHEA-S obniżyły się bardziej niż w grupie placebo. Testosteron u mężczyzn w trakcie badania wzrósł, jednak różnica w porównaniu z placebo nie była istotna statystycznie.^[6]

Badanie krzyżowe z 2019 roku z udziałem mężczyzn z nadwagą i łagodnym zmęczeniem w wieku od 40 do 70 lat obejmowało podawanie ekstraktu zawierającego 21 mg glikozydów witanolidowych dziennie przez 8 tygodni. Spośród 57 włączonych mężczyzn całe badanie ukończyło 43. Stężenie DHEA-S w ślinie wzrosło o 18 %, a stężenie testosteronu w ślinie o 14,7 % bardziej niż w okresie placebo. Pod względem kortyzolu, estradiolu, zmęczenia i witalności okresy się nie różniły, a autorzy wskazują na potrzebę większych badań. Badanie sfinansował producent ekstraktu, który według autorów nie uczestniczył w projektowaniu badania, analizie danych ani pisaniu raportu.^[9]

Przegląd systematyczny z 2026 roku opisuje spadek kortyzolu jako powtarzające się ustalenie. Wzrost testosteronu pozostawał w granicach zakresu fizjologicznego.^[3]

Dawki ekstraktu i czas podawania w badaniach

Przegląd systematyczny bezpieczeństwa z 2026 roku objął 23 badania z udziałem 2317 uczestników i dawkami od 125 do 600 mg dziennie, od dawki jednorazowej do 180 dni. Nieliniowa analiza zależności od dawki w metaanalizie z 2022 roku wskazała na korzystny efekt w przypadku stresu przy dawkach od 300 do 600 mg dziennie i w przypadku lęku przy dawkach do 12 000 mg dziennie. Dane dotyczące podawania dłużej niż 180 dni są ograniczone.^[3][7]

Bezpieczeństwo: wątroba, tarczyca, ciąża i leki

Przegląd systematyczny z 2026 roku objął badania, w których osobom ogólnie zdrowym podawano jednoskładnikowy standaryzowany ekstrakt wyłącznie z korzenia. Wskaźniki wątrobowe, nerkowe, hematologiczne i hormonalne pozostały w nich w granicach klinicznych zakresów referencyjnych. Nie zgłoszono poważnych zdarzeń niepożądanych, które można by przypisać ekstraktowi. Łagodne dolegliwości, takie jak dyskomfort trawienny, ból głowy i przemijająca senność, zgłaszano rzadko, zarówno w grupach otrzymujących ekstrakt, jak i w grupach kontrolnych. Według autorów nie można wykluczyć subtelnych lub bardziej długotrwałych efektów. Dwóch autorów przeglądu podaje honoraria za konsultacje i wykłady dla firm z branży suplementów diety, w tym dla dystrybutorów badanego ekstraktu. Jedno z włączonych badań napisał członek zespołu autorów; przegląd nie miał finansowania zewnętrznego. Autorzy metaanalizy dotyczącej snu podają, że dane o poważnych działaniach niepożądanych są ograniczone, a do oceny długotrwałego stosowania potrzebne są dalsze dane.^[3][1]

Wątroba: seria przypadków z 2020 roku opisuje pięć przypadków uszkodzenia wątroby po suplementach z ashwagandhą, trzy z Islandii z lat 2017 i 2018 oraz dwa z 2016 roku z amerykańskiej sieci DILIN. U wszystkich pacjentów wystąpiła żółtaczka po 2 do 12 tygodniach stosowania. Uszkodzenie miało charakter cholestatyczny lub mieszany, nie doszło do niewydolności wątroby, a u czterech pacjentów próby wątrobowe unormowały się w ciągu 1 do 5 miesięcy.^[10]

Seria z Indii z 2023 roku zidentyfikowała 23 pacjentów z uszkodzeniem wątroby po suplementach zawierających ashwagandhę z lat 2019 do 2022. Piętnastu z nich autorzy wykluczyli z powodu preparatów wieloskładnikowych z ashwagandhą, jednoczesnego stosowania innych potencjalnie toksycznych preparatów ziołowych lub innych możliwych przyczyn. Szczegółowo opisali 8 pacjentów, którzy przyjmowali preparat zawierający wyłącznie ashwagandhę. Związek z ashwagandhą ocenili według skali RUCAM jako prawdopodobny u 6 i możliwy u 2 z nich. Pięciu z tych 8 pacjentów miało przewlekłą chorobę wątroby już przed uszkodzeniem; u trzech była znana wcześniej, u dwóch wykryto ją dopiero podczas diagnostyki. Trzech z tych pięciu zgłosiło się z ostrą niewydolnością wątroby w przebiegu choroby przewlekłej i wszyscy trzej zmarli w okresie obserwacji, po 30, 242 i 288 dniach. Autorzy wiążą wysoką śmiertelność z wcześniej istniejącą chorobą wątroby. Analiza chemiczna preparatów, które udało się uzyskać, nie wykazała domieszek ani zanieczyszczeń. Autorzy przeglądu systematycznego z 2026 roku podają, że opisy przypadków dotyczyły głównie preparatów niestandaryzowanych lub wieloskładnikowych. Pacjenci opisani w serii z Indii przyjmowali jednak zgodnie z kryteriami włączenia wyłącznie preparaty z samą ashwagandhą.^[11][3]

Tarczyca: przegląd z 2025 roku podaje, że surowiec może zwiększać stężenia hormonów T3 i T4, i uznaje go za przeciwwskazany w nadczynności tarczycy. Inny przegląd z 2026 roku znalazł w literaturze cztery rzadkie opisy przypadków, w których nadczynność tarczycy przypisywano stosowaniu ashwagandhy. Według przeglądu systematycznego z 2026 roku w dwóch badaniach z udziałem 160 uczestników wartości TSH, T3 i T4 nie zmieniły się.^[12][2][3]

Ciąża i leki: przegląd z 2025 roku uznaje ashwagandhę za przeciwwskazaną w ciąży i przy planowaniu ciąży, ponieważ wysokie dawki ekstraktu z korzenia mogą prowadzić do poronienia. Ekstrakt może nasilać działanie leków przeciwlękowych, nasennych, zwiotczających mięśnie i uspokajających. Hamowanie enzymów CYP3A4 i CYP2D6 może zwiększać stężenie antydepresantów metabolizowanych przez te enzymy.^[12]

Oświadczenia zdrowotne w UE: ashwagandha i inne adaptogeny w statusie „on hold”

Wykaz EFSA podaje dla ashwagandhy oświadczenia dotyczące zdrowia psychicznego i relaksacji (nr 2183), sfery psychicznej, stresu i snu (nr 4194) oraz właściwości adaptogennych (nr 3251). Wszystkie mają status „Pending Risk Managers’ decision”, czyli oczekują na decyzję podmiotów zarządzających ryzykiem.^[5]

Ten sam status mają pozycje dotyczące serca i naczyń krwionośnych (nr 2503), energii, dróg oddechowych, odmładzania, rozrodu i skóry (nr 4195 do 4199). Według przeglądu regulacyjnego z 2026 roku oświadczenia w statusie „on hold” mogą być w trakcie oceny stosowane na warunkach przejściowych określonych w art. 28 ust. 5 rozporządzenia. Nie są to oświadczenia dopuszczone.^[5][4][13]

Status „Pending Risk Managers’ decision” mają w wykazie EFSA również oświadczenia dotyczące innych roślin określanych jako adaptogeny, na przykład różeńca górskiego i eleuterokoka. Spośród grzybów w wykazie znajdują się oświadczenia dotyczące reishi (Ganoderma lucidum).^[5]

Regulacje dotyczące ashwagandhy w krajach europejskich

Na Słowacji stosowanie ashwagandhy w suplementach diety nie jest odrębnie uregulowane; ashwagandhę można stosować w suplementach po zgłoszeniu do urzędów. Duński urząd ds. żywności zlecił w 2019 roku instytutowi DTU opracowanie oceny ryzyka. Ocena wskazywała obawy związane z rzekomym tradycyjnym stosowaniem w celu wywołania poronienia, z możliwym wpływem na hormony płciowe i hormony tarczycy, z możliwym hamowaniem acetylocholinoesterazy, z możliwym wpływem na układ odpornościowy oraz z pięcioma przypadkami uszkodzenia wątroby związanymi ze stosowaniem ashwagandhy. Według oceny na podstawie dostępnych danych nie można ustalić bezpiecznej dawki.^[4]

Dania na podstawie oceny DTU zakazała w 2023 roku stosowania ashwagandhy w żywności, w tym w suplementach diety. W czerwcu 2024 roku grupa robocza kierowników krajowych urzędów ds. bezpieczeństwa żywności zaleciła Komisji Europejskiej priorytetową procedurę na podstawie art. 8 rozporządzenia (WE) nr 1925/2006. Gdyby procedurę przeprowadzono, mogłaby ona prowadzić do zakazu ashwagandhy jako składnika suplementów diety. Komisja według autorów przeglądu najpierw zwróciła się do państw członkowskich o dane dotyczące regulacji i ocen ryzyka, dlatego wszczęcie procedury według nich nie jest bliskie. Autorzy przeglądu regulacyjnego stwierdzają, że stanowiska krajowych urzędów są równie niejednolite jak same obawy i zgłoszenia.^[4]

Dane na etykiecie preparatu z ashwagandhą

1. Część rośliny: ekstrakt wyłącznie z korzenia lub z korzenia i liści; liście zawierają więcej witanonu i witaferyny A.^[2]
2. Standaryzacja: deklarowana zawartość witanolidów w procentach; w badaniach od 1,5 do 5 % witanolidów, w przypadku ekstraktu z korzenia i liści 35 % glikozydów witanolidowych.^[3][6]
3. Skład: preparat jednoskładnikowy lub wieloskładnikowy; opisy przypadków uszkodzenia wątroby według przeglądu z 2026 roku dotyczyły głównie preparatów niestandaryzowanych lub wieloskładnikowych; w serii z Indii z 2023 roku chodziło o preparaty zawierające wyłącznie ashwagandhę.^[3][11]
4. Ostrzeżenia na etykiecie dla grup, którym urzędy zalecają unikanie stosowania.^[4]

Powiązane produkty

• Flow Ashwagandha – KSM66® 50 g, proszek, 50 g, porcja 500 mg raz dziennie z jedzeniem

Przegląd produktów w kategorii: Adaptogeny.

Źródła

1. Cheah KL, Norhayati MN, Husniati Yaacob L, Abdul Rahman R (2021). Effect of Ashwagandha (Withania somnifera) extract on sleep: A systematic review and meta-analysis. PLoS One 16(9):e0257843. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0257843
2. Winther K (2026). The Clinical Implications of Ashwagandha (Withania somnifera L.) with a Special Reference to Side Effects: A Review. Nutrients 18(5):871. https://doi.org/10.3390/nu18050871
3. Coope OC, Willems MET, Levington A et al. (2026). Back to the Roots: Safety and Tolerability of Standardised Ashwagandha (Withania somnifera) Root Extract in Healthy Adults: A Systematic Review of Biomarkers and Adverse Events. Pharmaceuticals (Basel) 19(5):725. https://doi.org/10.3390/ph19050725
4. Brendler T, Al-Mondhiry R, Lang L et al. (2026). Ashwagandha: Is It Safe? Part 1: A Regulatory Review. Phytother Res 40(8):4845. https://doi.org/10.1002/ptr.70151
5. EFSA (2021). Questions on hold: botanical claims (wykaz oświadczeń dotyczących substancji roślinnych na podstawie art. 13 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006, które oczekują na decyzję). European Food Safety Authority. https://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/2021-06/questions-on-hold-botanical-claims.xlsx
6. Lopresti AL, Smith SJ, Malvi H, Kodgule R (2019). An investigation into the stress-relieving and pharmacological actions of an ashwagandha (Withania somnifera) extract: A randomized, double-blind, placebo-controlled study. Medicine (Baltimore) 98(37):e17186. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000017186
7. Akhgarjand C, Asoudeh F, Bagheri A et al. (2022). Does Ashwagandha supplementation have a beneficial effect on the management of anxiety and stress? A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Phytother Res 36(11):4115. https://doi.org/10.1002/ptr.7598
8. Salve J, Pate S, Debnath K, Langade D (2019). Adaptogenic and Anxiolytic Effects of Ashwagandha Root Extract in Healthy Adults: A Double-blind, Randomized, Placebo-controlled Clinical Study. Cureus 11(12):e6466. https://doi.org/10.7759/cureus.6466
9. Lopresti AL, Drummond PD, Smith SJ (2019). A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled, Crossover Study Examining the Hormonal and Vitality Effects of Ashwagandha (Withania somnifera) in Aging, Overweight Males. Am J Mens Health 13(2). https://doi.org/10.1177/1557988319835985
10. Björnsson HK, Björnsson ES, Avula B et al. (2020). Ashwagandha-induced liver injury: A case series from Iceland and the US Drug-Induced Liver Injury Network. Liver Int 40(4):825. https://doi.org/10.1111/liv.14393
11. Philips CA, Valsan A, Theruvath AH et al. (2023). Ashwagandha-induced liver injury: A case series from India and literature review. Hepatol Commun 7(10):e0270. https://doi.org/10.1097/HC9.0000000000000270
12. Wiciński M, Fajkiel-Madajczyk A, Sławatycki J et al. (2025). Ashwagandha (Withania somnifera) and Its Effects on Well-Being: A Review. Nutrients 17(13):2143. https://doi.org/10.3390/nu17132143
13. Komisja Europejska (2012). EU Register on nutrition and health claims (rozporządzenie (UE) nr 432/2012). Food and Feed Information Portal. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/backend/claims/files/euregister.pdf